Mỗi tối sau quầy bar, đằng ấy gọi tên một thứ rượu mà người phát minh ra nó có lẽ sẽ không nhận ra.
Người Hà Lan phát minh ra nó.
Người Anh đặt tên cho nó.
Và lịch sử quyết định chỉ nhớ một trong hai.
Thế kỷ 17, một con phố ở Amsterdam.
Những người thợ cất rượu Hà Lan đang ủ một loại rượu mạnh từ lúa mạch lên men, thêm quả juniper để che đi vị thô của cồn. Họ gọi nó là “jenever”, từ tiếng Hà Lan có nghĩa là cây juniper. Không phải rượu uống chơi. Ban đầu là thuốc, được các thầy thuốc kê đơn để chữa bệnh thận, dạ dày, và đủ thứ bệnh khác mà người thế kỷ 17 chưa hiểu rõ cơ chế.
Thứ đang được gọi là Gin hôm nay bắt đầu từ một toa thuốc.
Ngày binh lính Anh học cách uống trước khi vào trận
Chiến tranh 80 năm (1568–1648), binh lính Anh sang Hà Lan chiến đấu cùng đồng minh. Trước khi vào trận, người Hà Lan phát cho họ một ngụm Genever để lấy can đảm.
Người Anh gọi cảm giác đó là “Dutch Courage.” Dũng khí Hà Lan.
Cụm từ đó tồn tại trong tiếng Anh đến tận hôm nay, dùng để chỉ sự can đảm giả tạo có được nhờ rượu. Người ta dùng nó mà không biết nó đến từ đâu. Không ai nhớ những người lính Hà Lan đứng phát rượu trước trận địa thế kỷ 17 nữa.
Binh lính Anh mang Genever về nước. Nhưng “jenever” dài và khó đọc. Họ rút ngắn lại thành “Gin.”
Một chữ. Ba chữ cái. Và toàn bộ nguồn gốc Hà Lan biến mất khỏi cái tên.
Không dừng ở đó. Người Anh không chỉ đổi tên. Họ đơn giản hóa công thức, bỏ bớt ngũ cốc, tăng juniper, tạo ra thứ rẻ hơn, mạnh hơn, dễ sản xuất hơn. Đủ rẻ để cả tầng lớp lao động London uống thay nước trong thế kỷ 18, đủ rẻ để tạo ra một thảm họa xã hội mà lịch sử gọi là Gin Craze. Nhưng đó là câu chuyện khác.
Genever và Gin từ đó trở thành những người họ hàng xa lạ. Cay đắng là thế giới chỉ nhớ một cái tên – tất nhiên, thuộc về kẻ “bành trướng” nhất.
Hai người họ hàng không nhận nhau ở quầy bar
Nếu Genever bước vào một quán bar, nó sẽ kéo ghế ngồi cạnh lò sưởi, gọi một ly uống neat (không pha), và không nói chuyện với ai cho đến khi được hỏi.
Nếu Gin bước vào cùng quán bar đó, nó sẽ gọi thêm năm người bạn, một khay cocktail, và chiếm luôn cái bàn to nhất.
Cùng họ hàng. Khác tính cách hoàn toàn.
Genever được ủ từ rượu lúa mạch lên men (malt wine), hương vị nặng và phức tạp, gần với Whisky hơn là Gin hiện đại. Uống một mình, không cần tonic, không cần đá nhiều. Người Hà Lan và người Bỉ vẫn uống theo cách đó đến hôm nay.
Gin London Dry được cất từ cồn trung tính, thêm thảo mộc (botanical) trong quá trình chưng cất. Nhẹ hơn, sạch hơn, làm nền tốt cho cocktail.
Chi tiết này quan trọng với đằng ấy hơn người nghĩ: Martinez, một trong những cocktail kinh điển nhất lịch sử và được coi là tổ tiên của Martini, được pha với Genever chứ không phải Gin London Dry. Khi bartender thế kỷ 21 pha Martini với Gin London Dry, họ đang pha một phiên bản đã bị thay thế mà không biết bản gốc trông như thế nào.
Có lẽ Genever và Gin giống hai anh em cùng mang một khuôn mặt. Chỉ là một người ở lại quê nhà, còn người kia đi xa đến mức quên luôn họ của mình.
Lịch sử không nhớ người khai sinh, nó nhớ người phổ biến hóa
Genever vẫn nằm trong những chai thủy tinh ở Amsterdam.
Gin xuất hiện trên menu từ London đến Tokyo.
Một thứ sinh ra câu chuyện. Một thứ sở hữu câu chuyện.
Genever vẫn được uống ở Hà Lan. Gin được uống ở khắp nơi. Bốn trăm năm là khoảng thời gian đủ dài để người ta quên ai là người bắt đầu.
Tôi hay nghĩ về điều này mỗi khi thấy chai Gin trên quầy bar với nhãn hiệu London, hình ảnh Anh quốc, tên tiếng Anh. Tất cả những thứ đó đều đúng về mặt lịch sử hiện đại. Chỉ là chúng bỏ qua bốn trăm năm trước khi London biết Gin là gì.
Genever vẫn còn đó, ở những chỗ ít người tìm
Trong một quán bar ở Amsterdam, đằng ấy vẫn có thể gọi một ly Genever. Người phục vụ sẽ không nhìn đằng ấy như người ngoài hành tinh. Họ sẽ rót ra một ly nhỏ, lạnh, uống neat, đặt xuống bàn mà không giải thích gì thêm.
Người Hà Lan vẫn gọi nó là “jenever.”
Người Anh gọi nó là “gin.”
Giữa hai cái tên đó là bốn trăm năm lịch sử.
Và đôi khi một nền văn hóa không biến mất vì bị xóa bỏ. Nó biến mất vì người ta quen gọi nó bằng một cái tên khác.
Bài viết thuộc series Câu chuyện phía sau ly rượu.
Leave a Reply