Đằng ấy có bao giờ nghe ai đó nói câu này chưa: “Anh/em làm vậy là vì yêu.”
Câu đó hay xuất hiện đúng lúc người nói hết lý lẽ để bảo vệ bản thân. Yêu thì ghen tuông. Yêu thì kiểm soát. Yêu thì làm chuyện ngu. Yêu nên mới thế. Và vì “yêu” nên mọi thứ trở thành có thể tha thứ, ít nhất là trong đầu người đang nói.
Tình yêu, theo một nghĩa nào đó, là giấy phép lái xe vĩnh viễn cho mọi hành vi không giải thích được.
Và nếu có ai hiểu điều này hơn bất kỳ ai trong lịch sử thần thoại, thì đó là Aphrodite – nữ thần tình yêu của người Hy Lạp cổ đại, người đã phát minh ra khái niệm “nhân danh tình yêu” từ vài nghìn năm trước khi nó trở thành câu nói phổ biến nhất trong mọi cuộc cãi vã tình cảm.
Nếu đằng ấy đang hình dung Aphrodite như trong các bức tranh Renaissance: một phụ nữ khoả thân đứng trên vỏ sò, tóc bay trong gió, nhìn vừa đẹp vừa vô hại, thì đằng ấy sai quá là sai.
Aphrodite không vô hại. Nàng là nữ thần tình yêu, ham muốn, và sắc đẹp. Mà tình yêu, ham muốn, và sắc đẹp thì chưa bao giờ vô hại cả.
Theo một thuyết: nàng được sinh ra từ bọt biển, theo đúng nghĩa đen. Sau khi Cronus chặt “phụ kiện” của Uranus ném xuống biển, Aphrodite nổi lên từ bọt sóng. Không cha. Không mẹ. Không tuổi thơ. Chỉ có vẻ đẹp, quyền năng, và không có ai dạy nàng cách dùng cái đó một cách có trách nhiệm.
Kết quả là một hồ sơ tình sử đủ dài để viết thành series riêng.
Hôm nay tôi chỉ kể bốn mối. Nhưng đằng ấy cần biết trước: mỗi mối đều có hệ quả. Và hệ quả đó không bao giờ chỉ dừng lại ở hai người trong cuộc.
Mối thứ nhất: Ares – khi ngoại tình trở thành sự kiện cộng đồng
Hephaestus (Thần Thợ rèn – nhân vật duy nhất trong giới Thần thoại có nghề nghiệp ổn định) chồng hợp pháp của Aphrodite là người xấu nhất Olympus. Cái hôn nhân đó không xuất phát từ tình yêu. Nàng đồng ý lấy Hephaestus vì đó là điều kiện để cởi trói cho Héra khỏi chiếc ghế vàng. Hai người về ở với nhau đúng nghĩa: ở cùng một ngọn núi. Còn lại thì mỗi người một cuộc đời.
Cuộc đời của Aphrodite có Ares.
Thần chiến tranh. Đẹp trai. Mạnh mẽ. Và hoàn toàn là kiểu người mà người ta biết là không nên yêu nhưng vẫn cứ yêu.
Chuyện kéo dài không ai đếm. Chỉ biết đến một ngày, thần mặt trời Helios nhìn thấy và đi mách Hephaestus.
Hephaestus không la hét. Không đập phá. Ông về xưởng, rèn một tấm lưới vô hình mỏng như tơ nhện và bền như thép, giăng quanh giường. Sau đó thông báo mình sẽ đi công tác dài ngày.
Aphrodite và Ares không nghi ngờ gì. Vào phòng. Nằm xuống. Lưới bung ra.
Không ai cựa quậy được.
Hephaestus kéo cả hội Olympus đến xem. Một buổi triển lãm sắp đặt không ai xin vé mà đều được xem miễn phí.
Nếu lúc đó có ai hỏi tại sao, câu trả lời duy nhất của Aphrodite là: vì yêu.
Câu đó không giúp ích gì cho tình huống. Nhưng đó là câu duy nhất có thể nói.
Mối thứ hai: Adonis – và cái vòng tròn mà nàng không muốn nhìn thấy
Đây là mối tình mà đằng ấy cần ngồi xuống trước khi nghe, vì nó phức tạp hơn tưởng tượng rất nhiều.
Adonis là một chàng trai trần thế đẹp đến mức cả nữ thần cũng không cưỡng lại được. Aphrodite nhìn thấy và ngã ngay. Nàng – vị thần của tình yêu và ham muốn, người có thể khiến Zeus cũng mất bình tĩnh, tự dưng trở thành người đang yêu đơn phương một đứa phàm trần.
Nhưng đây mới là phần đằng ấy cần biết.
Mẹ của Adonis là Myrrha. Myrrha là con gái của vua Cinyras xứ Cyprus. Và Myrrha yêu cha ruột của mình, không phải do bản năng, mà do lời nguyền của Aphrodite.
Vì sao? Vì mẹ của Myrrha đã dám nói con gái đẹp hơn Aphrodite. Câu đó, với một nữ thần sắc đẹp, không khác gì khai chiến.
Aphrodite ra tay. Không phải bằng sét hay gươm. Mà bằng cảm xúc, thứ vũ khí tàn nhẫn nhất nàng có. Một lời nguyền khiến Myrrha nổi lên tình cảm không kiểm soát được với chính cha ruột mình.
Từ mối quan hệ đó, Adonis ra đời.
Và rồi Aphrodite, người đã gián tiếp tạo ra Adonis thông qua một lời nguyền loạn luân, yêu chính Adonis.
Đằng ấy có muốn đọc lại câu đó không? Tôi sẽ để một khoảng trống.
.
.
Nàng nguyền rủa người mẹ. Người mẹ đó sinh ra một đứa con. Và nàng yêu đứa con đó.
Tình yêu là mù quáng? Hay đúng hơn là nàng không thèm nhìn, vì nhìn vào thì sẽ phải đối mặt với cái vòng tròn mà chính tay mình tạo ra.
Câu chuyện kết thúc theo cách của thần thoại Hy Lạp: không đẹp. Ares, vẫn còn cảm nắng Aphrodite, hóa thành lợn rừng và húc chết Adonis trong một buổi đi săn. Aphrodite khóc. Từ những giọt nước mắt và máu của Adonis, hoa hải quỳ (anemone) nở ra.
Đẹp theo kiểu thơ. Và hoàn toàn có thể tránh được nếu từ đầu không có ai dùng cảm xúc người khác như vũ khí.
Mối thứ ba: Anchises – đòn “gậy ông đập lưng ông” kinh điển
Có một điều mà Aphrodite hay làm và làm rất tốt: khiến các vị thần mê đắm người trần thế. Zeus thì cứ mỗi vài năm lại hóa thành thiên nga hay con bò vì một cô gái trần thế nào đó. Poseidon, Apollo, Hermes… không ai thoát. Aphrodite đứng nhìn và cười thầm là điều chắc chắn.
Nhưng ở hướng ngược lại, Zeus không thấy buồn cười.
Và đến một ngày, ông quyết định cho nàng nếm thử đòn đau tình ái
Ông làm Aphrodite – nữ thần tình yêu, người miễn nhiễm với mọi thứ cảm xúc nàng gieo rắc cho người khác – loạn nhịp vì một gã chăn cừu trần thế trên núi Ida.
Gã đó tên Anchises. Đẹp trai theo kiểu “đẹp đến mức các thần thánh phải quay lại nhìn“, họ hàng với vua Priam thành Troy, đang ngồi đàn lyre một mình trên sườn núi khi Aphrodite xuất hiện.
Nàng không xuất hiện với tư cách nữ thần. Nàng giả làm một cô gái Phrygia bình thường: con gái một gia đình quý tộc, lạc đường, tình cờ ngang qua. Câu chuyện nghe rất tự nhiên. Anchises tin ngay. Vì sao không tin khi trước mặt là 1 người đẹp cớ chứ? Cô gái đó đẹp một cách không thực, nhưng trên núi Ida thì người ta hay đổ cho không khí trong lành.
Họ ở lại với nhau.
Sáng hôm sau, Aphrodite tiết lộ mình là ai.
Anchises, theo các ghi chép của người Hy Lạp, tái mặt. Vì ông biết luật bất thành văn của thần thoại: người trần thế ngủ với thần thánh thì kết cục không bao giờ đẹp. Gã xin nàng đừng hủy hoại gã.
Aphrodite trấn an. Nàng không hủy hoại gã. Nàng chỉ yêu cầu một thứ: đừng kể với ai.
Anchises gật đầu. Nàng ra đi. Gã ở lại và một đứa con thành hình trong bụng nàng mà gã không biết (đứa bé đó sau này là Aeneas, người sẽ trở thành anh hùng trong chiến tranh Troy và ông tổ của đế chế La Mã).
Câu chuyện đáng lẽ kết thúc ở đó. Nhưng Anchises có một thói quen xấu.
Một buổi tối, ngồi uống rượu với mấy người bạn, trong trạng thái mà người ta gọi là “nói thật vì say”, gã đã để mồm đi chơi hơi xa. Không phải kể nhỏ. Không phải kể thì thầm. Gã khoe khoang chiến tích mình đã ngủ với nữ thần Aphrodite.
Sét đánh xuống.
Không phải nghĩa bóng. Zeus phóng sét thẳng vào gã. Anchises sống sót, nhưng bị tàn phế đến cuối đời: chân đi không vững, lưng còng, và mỗi bước đi là một lần nhắc nhở về cái đêm gã tưởng mình là người may mắn nhất thế gian.
Mối tình này hay ở chỗ: lần đầu tiên Aphrodite không chủ động. Nàng bị Zeus dùng chính thứ vũ khí của nàng để chơi lại. Nàng cũng yêu, cũng mất kiểm soát, cũng hành động không suy nghĩ, y chang những vị thần mà nàng hay gieo rắc cảm xúc lên người ta bao nhiêu năm nay.
Nhưng người chịu hậu quả vẫn là người trần thế đứng ở giữa.
Không phải Zeus. Không phải Aphrodite. Là Anchises, người duy nhất trong câu chuyện này không có quyền năng gì, chỉ có tội ngồi đàn lyre đúng chỗ đúng lúc và tin vào một cô gái “tình cờ đi qua”.
Mối thứ tư: Paris – khi tình yêu là con bài đặt cược
Đây là lần mà Aphrodite không tự yêu ai. Nàng ban phát tình yêu cho người khác. Điều đó, hoá ra, còn nguy hiểm hơn.
Câu chuyện bắt đầu từ một quả táo vàng khắc chữ “dành cho người đẹp nhất”, ba nữ thần tranh nhau, và một gã hoàng tử thành Troy tên Paris được chỉ định làm trọng tài vì lý do không ai hiểu rõ ngoài Zeus (Xem thêm: Helen – hạt ngân nguyên tử bùng nổ cuộc chiến thành Troy)
Héra hứa quyền lực và một đế chế rộng lớn. Athena hứa trí tuệ và tài năng quân sự vô song. Aphrodite hứa người đàn bà đẹp nhất thế gian.
Paris chọn Aphrodite.
Và Aphrodite thực hiện lời hứa. Người đàn bà đẹp nhất thế gian lúc đó là Helen. Helen đang có chồng. Chồng nàng là Menelaus, vua Sparta, người có quân đội và liên minh với vài chục anh hùng Hy Lạp, mỗi người đều có lời thề bảo vệ hôn nhân của ông.
Aphrodite biết tất cả những điều này.
Nàng không nhắc đến một chi tiết nào trong số đó.
Vì danh hiệu. Vì chiến thắng cuộc thi nhan sắc mà cái tôi của một nữ thần không cho phép thua. Vì, nói cho cùng, cảm giác được chọn quan trọng hơn số phận của cả một nền văn minh.
Kết quả: Paris dắt Helen về Troy. Menelaus triệu tập liên minh. Một nghìn con tàu ra khơi. Mười năm chiến tranh. Hàng vạn người chết. Thành Troy thành tro tàn.
Nhân danh tình yêu. Tất nhiên rồi.
Người ta hay nói: “Tình yêu là mù quáng.”
Tôi không hoàn toàn đồng ý.
Tình yêu không mù. Người yêu mới mù. Và cái mù đó không phải vì họ không nhìn thấy, mà vì họ chọn không nhìn. Vì nếu nhìn thấy, họ sẽ phải thừa nhận rằng thứ họ đang làm không hẳn là tình yêu. Đó là kiểm soát, ghen tuông, ích kỷ, hoặc đơn giản là không muốn thua.
Aphrodite yêu Ares, nhưng không nghĩ đến người chồng của mình.
Aphrodite yêu Adonis, nhưng không nhìn lại cái vòng tròn oan nghiệt chính tay mình tạo ra.
Aphrodite yêu Anchises, nhưng người chịu thương đau trong suốt những năm tháng sống lại là gã chăn cừu không chút quyền năng.
Aphrodite giúp Paris, nhưng không thèm đếm xác chết đằng sau lời hứa.
Và trong tất cả những lần đó, nàng đều có một lý do nghe rất hợp lý. Vì yêu. Vì bảo vệ. Vì danh dự. Vì cảm xúc.
Chữ “yêu” là thứ người ta dùng khi không còn lý lẽ nào khác để biện hộ. Nữ thần hay người thường, nghìn năm trước hay hôm nay, cái đó không thay đổi.
Bài học hôm nay:
Với đằng ấy đang nghe ai đó nói “anh/em làm vậy vì yêu”: hãy hỏi thêm một câu. Yêu, nhưng hệ quả thì ai chịu?
Với đằng ấy đang nhân danh tình yêu để làm điều gì đó mà bản thân biết là không đúng: Aphrodite đã thử rồi. Cả một nền văn minh đã thử rồi. Kết quả không bao giờ chỉ dừng lại ở hai người trong cuộc.
Leave a Reply