Hầu hết mọi người bắt đầu ngày mới bằng một hành động lặp lại. Với tay tìm điện thoại trước khi mắt kịp mở hẳn. Pha cà phê theo đúng thứ tự, rồi ngồi vào chiếc ghế quen và đặt ly vào đúng 1 vị trí. Những hành động này xảy ra gần như tự động, không cần suy nghĩ, không cần quyết định. Nhưng không phải thói quen nào cũng được gọi là nghi thức. Và không phải nghi thức nào cũng giống nhau. Có những nghi thức ta làm để lấp đầy thời gian. Và có những nghi thức ta làm để trở về với chính mình.
Mỗi sáng, trước khi ngày bắt đầu, tôi luyện chữ. Một cây bút chấm mực quản chéo, ngòi 22b. Màu mực thay đổi tùy tâm trạng: hôm nay có thể là Bụi trăng của J.Herbin, một màu tím lặng của màn đêm. Hôm khác là Squeteague của Noodler’s, xanh lục sâu và ẩm. Có lúc lại là mực walnut, nâu ấm như gỗ cũ. Nội dung cũng rất ngẫu hứng: đôi khi là một đoạn tản văn, đôi khi là vài dòng thơ chép lại. Đôi khi chỉ là những cụm từ rời rạc: Hà Nội, mùa xuân, bút máy…
Nghi thức này kéo dài đã năm năm.
Nghi thức không phải thói quen
Thói quen và nghi thức trông giống nhau từ bên ngoài. Cả hai đều là hành động lặp lại, đều gắn với một thời điểm, một hoàn cảnh cụ thể. Nhưng chúng khác nhau ở một điểm quan trọng: sự có mặt.
Với tay tìm điện thoại là thói quen. Ta làm nó trong khi đang làm thứ khác, hoặc chưa thật sự ở đây. Không gian trong đầu vẫn còn một nửa đang ngủ, một nửa đã lướt qua hàng chục thông báo mà không đọc thật sự bất kỳ thứ gì. Thói quen không đòi hỏi ta hiện diện. Nó chỉ đòi hỏi ta xuất hiện.
Nghi thức thì khác. Bút chấm mực không cho phép ta lơ đãng. Chấm ngòi vào lọ mực đòi hỏi một mức độ kiểm soát nhất định, vì chỉ cần tay hơi run hoặc đầu óc đang ở chỗ khác, mực sẽ nhỏ xuống giấy trước khi ngòi kịp chạm vào. Nhịp của buổi viết không phải một hành động liên tục mà là chuỗi lặp lại: chấm, viết, chấm, viết. Mỗi lần chấm ngòi là một lần dừng nhỏ, một lần nhắc bản thân quay lại hiện tại. Chọn màu mực theo tâm trạng buổi sáng là một hành động đọc chính mình trước khi ngày bắt đầu. Ba màu mực trên bàn không phải vì tôi thích sưu tầm. Chúng ở đó vì mỗi buổi sáng tôi cần một vài giây dừng lại và hỏi: hôm nay mình thế nào?
Đây là lý do tại sao một quán cà phê quen và một chuỗi cà phê tiện lợi, dù cùng bán một thứ, lại không phải là cùng một nơi. Quán cà phê quen đòi hỏi khách phải ở đó, thật sự. Chuỗi lớn chỉ cần khách xuất hiện.
Điều ta nhớ khi nghi thức bị lấy đi
Khoảng thời gian con tôi còn bé, từ khi sinh đến gần hai tuổi, nghi thức buổi sáng biến mất. Không phải vì tôi quyết định bỏ. Mà vì không còn buổi sáng nào thuộc về mình nữa.
Điều tôi nhớ không phải những trang đã viết. Tôi không tiếc những đoạn văn bỏ lỡ, những dòng thơ không được chép lại. Điều tôi nhớ là tiếng rin rít nhỏ khi ngòi cào vào giấy. Cảm giác mực chảy ra đều tay sau mỗi lần chấm. Và sau đó, chỉ sau đó, mới là nhớ khoảng thời gian dành cho bản thân mình.
Điều này nói lên một thứ quan trọng về bản chất của nghi thức: ta không nhớ kết quả. Ta nhớ cảm giác vật lý. Và chính cảm giác vật lý đó mới là nơi chốn thật sự.
“Nơi chốn” trong nghi thức không phải một địa điểm trên bản đồ. Đó là một trạng thái, một cách tồn tại quen thuộc mà ta có thể trở về mỗi sáng. Khi nghi thức mất đi, người ta không chỉ mất một hành động. Họ mất một nơi để trở về.
Đây là lý do tại sao mất đi một quán cà phê quen lại đau hơn ta tưởng. Không phải vì ta không tìm được chỗ uống cà phê khác. Mà vì quán đó đã trở thành một phần trong nghi thức của ta, một nơi chốn mà ta có thể bước vào và lập tức trở lại trạng thái của chính mình. Khi nó biến mất, ta mất một cái neo.
Xem thêm: Một quán cafe đáng nhớ luôn có nhịp điệu riêng
Điều một quán cà phê thật sự bán
Nếu nghi thức là một nơi chốn để trở về, thì điều một quán cà phê thật sự bán không phải cà phê. Đó là khả năng để nghi thức đó diễn ra.
Điều này thay đổi toàn bộ cách nhìn về nhiệm vụ của một thương hiệu F&B. Phục vụ tốt, nhanh, đồng nhất là nền tảng. Nhưng giữ được khách quay lại không phải vì nền tảng đó, mà vì điều nằm trên nó: liệu quán có đang bảo vệ nhịp điệu của khách hay không?
Một quán quen làm điều này theo nhiều cách khác nhau, phần lớn không có tên gọi chính thức. Chiếc bàn góc sáng thứ Hai luôn có mặt đúng lúc. Cô pha chế nhớ rằng khách này thích ngồi im, không muốn bị hỏi thêm. Ly cà phê được mang ra đúng lúc, không sớm hơn, không muộn hơn. Những điều này không nằm trong quy trình. Chúng nằm trong trí nhớ.
Và khi trí nhớ đó tồn tại, một điều xảy ra: khách không còn cần quyết định mỗi sáng sẽ đi đâu. Họ trở về. Tự nhiên, không cần lý do, giống như tay vẫn nhớ nhịp chấm mực dù đã bỏ lâu ngày.
Xem thêm: Những quán F&B “đáng gờm” không tạo content, họ tạo ra câu chuyện để khách hàng tự kể
Cây dip pen nằm trên bàn. Lọ mực chưa mở.
Một buổi sáng mới bắt đầu bằng câu hỏi nhỏ: hôm nay là màu gì?
Leave a Reply