Đằng ấy ngồi ở một quán cocktail bar tối thứ Sáu. Ánh đèn vừa đủ để nhìn thấy mặt người ngồi đối diện. Ly Negroni vừa được đặt xuống, màu hổ phách mở ra một vùng hoàng hoa ảo ảnh dưới ánh nến lay động. Đằng ấy nhấp một ngụm. Có gì đó xảy ra trong miệng, đắng, ngọt, thơm, tất cả cùng lúc nhưng không thứ nào lấn át thứ nào.
Người ngồi cạnh hỏi: “Sao mày thích cái này?”
Đằng ấy cầm ly lên, nhìn vào trong một giây.
“Không biết. Thích thôi.”
Tôi đã nghe câu đó nhiều lần. Ở nhiều quán khác nhau, từ nhiều người khác nhau. Người trong ngành cũng nói vậy. Người ngoài ngành càng nói vậy. Lúc đầu tôi tưởng đây là vấn đề của khẩu vị. Sau này mới hiểu ra, không phải.
Thứ đang thiếu không phải là cảm nhận. Thứ đang thiếu là ngôn ngữ để gọi tên cảm nhận đó.
Thứ đằng ấy thực sự nếm được là hương vị, hay là câu chuyện đằng sau nó?
Tôi có một người bạn. Mỗi lần đi uống là 100 lần như 1, anh ta sẽ phải kể cho bằng được lý do tại sao mình gọi thứ đó.
Điều buồn cười là anh ta không làm trong ngành. Cũng chẳng phải kiểu người sưu tầm kiến thức về rượu. Chỉ là một lần nào đó, có người kể cho anh ta nghe câu chuyện đằng sau ly đang cầm trên tay. Và từ đó anh ta uống khác đi.
Tôi hay nghĩ đến điều này. Người ta thường cho rằng mình thích một thứ vì vị của nó. Vì mùi. Vì cảm giác khi nó chạm vào cuống họng.
Điều đó đúng. Nhưng chưa đủ.
Rất nhiều thứ chúng ta yêu thích không bắt đầu từ vị giác. Chúng bắt đầu từ câu chuyện chúng ta gắn cho nó. Câu chuyện về nơi chốn, về con người, về một khoảnh khắc nào đó mà mình tình cờ có mặt. Và khi biết câu chuyện đằng sau thứ đang uống, người ta không chỉ uống khác đi. Người ta kể khác đi.
Lấy ba ví dụ, tôi hứa là ngắn.
Dom Pérignon, người được cho là cha đẻ của Champagne, mất thị lực trước khi ông hoàn thiện phương pháp tạo bọt nổi tiếng của mình. Chính sự mù lòa đó buộc ông phát triển khứu giác (olfaction) và vị giác (palate) vượt trội hơn bất kỳ ai đương thời. Thứ cả thế giới nâng ly trong những dịp trọng đại được tạo ra bởi một người không nhìn thấy nó lần nào.
Mọi cocktail kinh điển đằng ấy đang gọi tên, Old Fashioned, Sidecar, Daiquiri, đều có gốc rễ từ thời Cấm rượu (Prohibition) ở Mỹ thập niên 1920. Chính phủ thì ra sức cấm cản, các cồn-thủ thì không thể ngừng uống. Họ uống rượu lậu chất lượng super-ultra tệ, và các bartender buộc phải sáng tạo những hương vị để che đi thứ cồn-thấp-kém đó. Văn hóa cocktail hiện đại được xây dựng trên nền tảng của sự tuyệt vọng có tính sáng tạo.
Năm 2004, một bộ phim Hollywood tên Sideways ra mắt. Nhân vật chính ghét Merlot và yêu Pinot Noir. Chỉ vậy thôi. Năm đó, doanh số Merlot toàn nước Mỹ giảm đáng kể. Pinot Noir tăng vọt. Khẩu vị của cả một thế hệ người uống rượu bị định hình bởi một nhân vật không có thật.
Ba câu chuyện đó không dạy đằng ấy cách uống rượu. Chúng chỉ làm đằng ấy nhìn vào ly theo cách khác.
Có những thứ mình thích từ rất lâu. Chỉ là chưa từng học được cách kể về chúng.
Không phải lỗi của người uống
Tôi không nghĩ lỗi nằm ở người uống.
Người Việt mình uống phải vào tầm tiên-tửu. Nhìn từ slogan “Hai… ba… Zdô, Hai… ba… uống” thì chắc chắn là không thể kém được. Từ động vật quý hiếm, chim bay trên trời, đến thảm thực vật, thứ nào ngâm được thì đều chìm trong men của rượu. Văn hóa ngồi lại với nhau bên ly rượu, bên tách cà phê thì không thiếu. Nhưng văn hóa kể về thứ mình đang uống thì gần như không tồn tại.
Chúng ta dành cả buổi tối ngồi ở một quán cocktail bar đẹp, gọi những ly giá vài trăm nghìn, cảm nhận được rõ ràng cái hay của nó. Rồi khi bạn hỏi “ngon không?“, câu trả lời thường chỉ là “ngon“, “hay“, “ổn.” Đôi khi là “tuyệt vời” với một cái gật đầu đầy ý nghĩa nhưng không kèm theo bất kỳ chữ nào tiếp theo.
Không phải vì người uống hời hợt. Chỉ là chưa ai đưa cho họ ngôn ngữ phù hợp.
Đó là khoảng trống tôi muốn lấp.
Series này không hứa dạy đằng ấy uống rượu
Tôi không có tham vọng đó.
Trong series Câu chuyện phía sau ly rượu, tôi sẽ kể những câu chuyện bắt đầu từ những chỗ không ai ngờ tới. Có câu chuyện bắt đầu từ một người đàn ông mù. Có câu chuyện bắt đầu từ một lệnh cấm thất bại. Có câu chuyện bắt đầu từ một câu nói ngạo mạn trong quán bar. Và có câu chuyện bắt đầu từ một nhân vật hư cấu khiến cả thế giới đổi khẩu vị.
Không có bài nào trong series này sẽ bảo đằng ấy phải uống gì. Không có bài nào xếp hạng hay chấm điểm. Chỉ là những câu chuyện mà sau khi đọc xong, đằng ấy nhìn vào ly rượu trên tay theo cách hơi khác một chút.
Có những thứ mình yêu thích từ rất lâu.
Một ly cocktail. Một chai vang. Một cốc cà phê buổi sáng ở cái quán quen mà mình không giải thích được tại sao cứ phải quay lại.
Chỉ là đôi khi phải mất rất nhiều năm, người ta mới học được cách kể về chúng.
Và có lẽ, mọi câu chuyện trong series này đều bắt đầu từ đó.
Bài tiếp theo trong series: Người đàn ông tạo ra Champagne chưa bao giờ nhìn thấy thứ mình làm ra.
Leave a Reply